Etiquetas

, , , , ,

Lendo a prensa destes últimos días, tras publicarse os datos do estudo realizado polo Instituto Galego de Enquisa en relación ás condicións de vida las familias, non podo evitar que se me encolla o corazón tras descubrir algo que se vía vir desde fai bastante tempo pero que me esforzaba en negar: o galego está en perigo. O número de falantes habituais está a reducirse dun modo aterrador e hai rapaces e rapazas que no seu día a día só conviven co castelán. Entre o ano 2008 e o 2013 descendeu a suma daquelas persoas que din falar “en galego sempre”  ou “máis galego que castelán”, pasando do 56,4% ao 50,9%; mentres que a porcentaxe de monolingües en castelán está a medrar (do 20,05% ao 25,95%).

Ben é sabido por moitos que o galego padeceu ataques diversos ao longo da historia e que viviu etapas de silencio baixo a sombra dun castelán que se impuxo e que deixou á lingua propia de Galicia nun segundo plano.

O castelán era a lingua do ensino, pois o galego non se consideraba o suficientemente bo como para divulgar coñecemento. Esta situación viuse favorecida por políticas levadas a cabo por parte dun dictador de orixe galega que renegou das súas orixes debido a unha ansia enfermiza de españolizar a un territorio que por moito que lle custase admitir, é heteroxéneo, cunha periferia carente de uniformidade que fai de España un país multicultural e desde o meu punto de vista, de gran atractivo. Os nenos e nenas por moito que mamaran o galego nos seus berces mentres as nais lles cantaban arrolos para durmir mellor, por moito que os seus avós lles costasen contos sobre a Santa Compaña a carón da lareira nas tardes de inverno, e por moito que os Magostos e as matanzas do porco estivesen arrodeados por un aura de lingua galega, non tiñan permitido falar na lingua de Castelao e Rosalía entre as catro paredes dunhas aulas que semellaban ser búnkers de guerra nos que o galego non era benvido. Escolas herméticas que negaban a realidade do exterior, pois na meirande parte de vilas galegas a lingua predominante era o galego, malia os numerosos intentos por esnaquizala ata destruíla e facela desaparecer.

A lingua do Cid tamén era a da administración e da xustiza. Se nos remontamos ao pasado, a unha época moito anterior á de Primo de Rivera e Francisco Franco -ámbolos dous amantes incondicionais dun nacionalismo español edulcorado polo flamenco e as castañolas- chegaremos á era dos Reis Católicos, aos que tan ben se lles deu atacar unha lingua que compartía fortes lazos co veciño Portugal. Para castigar aos nobres galegos que non os apoiaran no recente conflito, Isabel e Fernando optaron por substituílos por xente de sangue azul chegada de Castela e que polo tanto, non usaban outra lingua que non fose o castelán. Eses reis que se facían chamar católicos, eses que costearon a viaxe de Cristóbal Colón e que marcaron o comezo dunha época na que en España non se chegaría a poñer o sol, conseguiron que o galego afogase na grisalla dun ar de tópicos e estereotipos que buscaban dar unha imaxe bruta, inculta e escura dunha lingua que falaban labregos, mariñeiros e xentes nas casas duns antepasados que ata entón non vivían baixo nubes de medo. Séculos escuros nunha Galicia onde se facía literatura en castelán, malia que noutro tempo o galego fora unha lingua de corte, dando vida ás Cantigas de Santa María dun rei sabio cuxa paixón era divulgar cultura e coñecemento, tanto en castelán como naquel galego-portugués.

Nas igrexas, onde durante moito tempo se facía misa en latín, tamén se prefiriu o castelán, feito que non debería sorprendernos, pois estamos a falar dunha institución que ao igual que o exército, sempre foi da man dos monarcas ou políticos do momento, exercendo un forte impacto nas xentes dunha Galicia que ao igual que o resto do territorio español, levaban vidas moi vinculadas ao culto católico. Aínda hoxe en día son moi poucos os párrocos que oran en galego e que no canto de comezar cun “Noso Pai” comezan co “Padre Nuestro”. Son moitos os que malia non ter falado outra lingua que o galego, cada domingo rezan a un deus que se fai chamar Dios. Por non falar da ironía da morte nun territorio no que semellamos ter un vínculo tan forte con todo o místico e misterioso. Nacemos en galego pero morremos en castelán. Cada morte dun galego falante supón un gran de area menos nese reloxo que semella estar mermando e contando o tempo que falta para que nunha lápida dun cemiterio figure que “el gallego ha muerto”.

Nos medios de comunicación tamén predomina a lingua castelá, malia que esta situación cambiou hai menos dunha trintena co nacemento desa televisión á que temos tanto cariño -eu desde logo- con programas que semellan formar xa parte do imaxinario galego. E non estou a falar dese Luar dun Gayoso que non parece cambiar co paso dos anos, que tamén, pois cando menos, durante a nosa infancia pasamos algunha noite do venres diante do televisor en compaña dos nosos avós agardando á chamada do final, esa do premio. Nembargantes, falo do impacto que tiveron programas como o Xabarín Club, por exemplo. Cantos de nós non pasamos horas e horas vendo “As bólas do dragón” ou “Detective Connan” nos salóns das nosas casas? E que me dicides de “SinChan”? Ese neno ao que non lle gustan os pementos falaba galego moito antes de falar castelán. Sen dúbida – e tomo emprestadas as verbas da miña profesora Amparo Solla- o Xabarín Club foi a maior política de normalización da lingua galega. Houbo iniciativas posteriores como a creación dun xornal integramente en galego (“Xornal”), proxecto que se botou a perder en gran parte, porque se levou a cabo nun momento de crise económica e de dixitalización da prensa.

Pese aos intentos por normalizar e normativizar a lingua galega por medio de leis ou a través da creación dunha Real Academia Galega, o galego segue a perder falantes. A sociedade galega, tal e como apuntan as tasas de mortaldade e natalidade, é unha sociedade envellecida, cunha pirámide de poboación que está a tomar unha forma de campá invertida bastante preocupante. Moitas vilas abandonadas tornaron en aldeas fantasmas de casas de pedra que están a ser devoradas polas silvas que xa non se lembran duns habitantes que marcharon buscando traballo á cidade deixando atrás a pais e avós que agora moran nos cemiterios esquecidos dunha igrexa que tamén está a caer en pedazos malia o esforzo dos que noutro tempo puxeron pedra sobre pedra. Esas aldeas son o reflexo da propia sociedade galega cun galego que se vai apagando, cun galego que vai perdendo forza e que precisa o pulo das xeracións novas que teñen nas súas mans un tesouro que precisa ser protexido.

Non quero un galego que colla po nos estantes de librarías e bibliotecas; non quero un galego que vaia morrendo pouco a pouco e se convirta nun latín moderno que non terá a fortuna de parir novas linguas e deixar a súa pegada no futuro; non quero un galego do que só quede un rastro difuminado en cancións conxeladas en álbums de música mudos nas carátulas de plástico que acabarán nun colector do lixo; non quero un galego no murmullo dos ríos reverberando entre as ramas dunhas árbores que foron testemuñas dun pasado moito máis glorioso; non quero un galego do que mane un sangue que acabe borrando unha choiva que deixará de ser babulla, babuxa e orballo para convertirse en simple “lluvia”. Quero un galego forte, un galego vivo, un galego de orgullo, un galego de poesía con vida, un galego de novelas recén impresas, un galego de prensa saída do forno, un galego de cancións da escola e de escola. Quero un galego que poida ser falado, un galego co que amar e ser amado, un galego co que nacer e dar vida, un galego co que morrer pero que non morra con nós, que perdure e siga a falar aos meus fillos e aos fillos dous meus fillos. Porque é a miña lingua, porque me sinto orgullosa e porque me gusta escribir, falar, ler, cantar, amar, pensar e aprender galego e en galego.

Non quero que o galego só sexa unha lingua de cantigas de amigo ou de escarnio, unha lingua de Cunqueiro ou de Ferreiro. Quero que sexa unha lingua de sempre e para sempre; unha lingua do pasado, do agora e do futuro; unha lingua dos galegos de hoxe, dos meus antepasados e das xeracións que están por vir. Unha lingua que dé sentido a ese “Sempre en Galiza” de Castelao que tamén morrería coa morte do galego polo que non quero gardar loito.

Anuncios